Szkody łowieckie – odszkodowanie dla rolnika krok po kroku

Szkody łowieckie to problem, z którym wielu rolników styka się regularnie, zwłaszcza na terenach sąsiadujących z obwodami łowieckimi. Choć Prawo łowieckie szczegółowo reguluje zasady odpowiedzialności za szkody wyrządzone przez zwierzynę, w praktyce dochodzenie pełnego odszkodowania bywa trudne i często prowadzi do sporów.

W niniejszym artykule omawiam kluczowe przepisy Prawa łowieckiego, wskazując:

• kto ponosi odpowiedzialność za szkody łowieckie,
• jakie szkody podlegają naprawieniu,
• jakie obowiązki spoczywają na rolniku,
• jak odwołać się od niekorzystnych ustaleń dotyczących szkody łowieckiej,
• gdzie najczęściej dochodzi do naruszeń praw poszkodowanych rolników.

Podstawa prawna odpowiedzialności za szkody łowieckie

W przypadku tzw. szkód łowieckich mamy do czynienia ze specyficzną, ustawową ścieżką dochodzenia odszkodowania. Założeniem ustawodawcy było stworzenie procedury szybkiej i uproszczonej, choć – jak pokazuje praktyka – nie zawsze działa ona sprawnie.

W klasycznej sytuacji, gdy ktoś wyrządzi nam szkodę, a sprawca nie chce dobrowolnie zapłacić odszkodowania, konieczne jest skierowanie sprawy do sądu. W przypadku szkód łowieckich ustawodawca przewidział jednak tryb pozasądowy, w którym droga sądowa na początkowym etapie jest wyłączona.

Zgodnie z art. 46 ust. 1 Prawa łowieckiego, dzierżawca albo zarządca obwodu łowieckiego odpowiada:

• za szkody wyrządzone przy wykonywaniu polowania oraz
• za szkody w uprawach i płodach rolnych wyrządzone przez określone gatunki zwierzyny, tj. dziki, łosie, jelenie, daniele i sarny.

Ma to istotne znaczenie praktyczne, ponieważ szkody wyrządzone przez inne gatunki zwierząt nie są objęte reżimem Prawa łowieckiego i dochodzi się ich naprawienia na zasadach ogólnych przed sądem.

Odpowiedzialność ta ma charakter odpowiedzialności ustawowej, niezależnej od winy koła łowieckiego. Rolnik nie musi wykazywać zaniedbań po stronie myśliwych – wystarczające jest udowodnienie powstania szkody oraz jej związku z określoną zwierzyną lub wykonywaniem polowania.

Jakie szkody podlegają odszkodowaniu?

Prawo łowieckie przewiduje dwie podstawowe kategorie szkód:

• szkody wyrządzone przez zwierzynę w uprawach i płodach rolnych,
• szkody powstałe przy wykonywaniu polowania.

W praktyce rozróżnienie to ma ogromne znaczenie. Dla zobrazowania można posłużyć się przykładem zniszczenia urządzeń nawadniających przez dziki. Jeżeli zwierzęta uszkodziły instalację w ramach naturalnej migracji, bez związku z polowaniem, nie mamy do czynienia ze szkodą łowiecką w rozumieniu art. 46 ust. 1 pkt 1. Inaczej będzie jednak w sytuacji, gdy dziki zostały przepłoszone w toku polowania i w jego wyniku wyrządziły szkodę – wówczas możliwe jest zakwalifikowanie zdarzenia jako szkody powstałej przy wykonywaniu polowania.

Przez lata istniał również spór dotyczący zakresu pojęcia „uprawy rolne”. Część poglądów opowiadała się za jego wąskim rozumieniem, ograniczającym je jedynie do zbóż lub warzyw. Aktualnie, w świetle nowszego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przyjmuje się szerokie rozumienie tego pojęcia, obejmujące także nakłady pracy poniesione w celu uzyskania przyszłych plonów.

Kluczowe znaczenie ma zatem prawidłowe ustalenie źródła szkody oraz okoliczności jej powstania, co w praktyce bywa przedmiotem sporów.

Obowiązki rolnika po stwierdzeniu szkody łowieckiej

Rolnik, który stwierdzi powstanie szkody, powinien niezwłocznie złożyć wniosek o szacowanie szkód do właściwego koła łowieckiego. We wniosku należy wskazać:

• dane kontaktowe,
• miejsce wystąpienia szkody,
• rodzaj uszkodzonej uprawy lub płodu rolnego.

Warto również od razu sporządzić dokumentację fotograficzną oraz zabezpieczyć dowody, np. poprzez obecność świadka (np. sąsiada). Może to mieć kluczowe znaczenie na dalszym etapie postępowania, w tym w ewentualnym sporze sądowym.

Wniosek należy złożyć w terminie umożliwiającym dokonanie szacowania, co w praktyce oznacza przed usunięciem skutków szkody. Czas ma tu fundamentalne znaczenie.

Rolnik ma również obowiązek:

• umożliwić przeprowadzenie oględzin na swoim gruncie,
• pisemnie powiadomić dzierżawcę lub zarządcę obwodu łowieckiego o planowanym terminie zbioru uszkodzonej uprawy – co najmniej 7 dni wcześniej.

Oględziny i szacowanie szkód łowieckich

Procedura obejmuje dwa etapy: oględziny oraz szacowanie ostateczne. W określonych przypadkach (np. szkody zgłoszone bezpośrednio przed zbiorem) dokonuje się wyłącznie szacowania ostatecznego.

Szacowania dokonuje zespół w składzie:

• przedstawiciel wojewódzkiego ośrodka doradztwa rolniczego,
• przedstawiciel dzierżawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego,
• właściciel albo posiadacz gruntów rolnych.

Rolnik ma prawo – i zdecydowanie powinien – brać czynny udział w tych czynnościach. Oględziny muszą zostać przeprowadzone w terminie 7 dni od otrzymania wniosku.

Podczas oględzin ustala się m.in.:

• gatunek zwierzyny,
• rodzaj i stan uprawy,
• obszar całej uprawy oraz obszar zniszczeń,
• procent zniszczenia.

Z oględzin sporządzany jest protokół, do którego rolnik może zgłosić zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem. Jest to kluczowy moment całej procedury – błędy popełnione na tym etapie często rzutują na wysokość odszkodowania.

Po przeprowadzeniu oględzin, jeśli przepisy ustawy przewidują obowiązek ich dokonania, następuje szacowanie ostateczne szkody. Zasadniczo przeprowadza się je najpóźniej w dniu planowanego sprzętu, jednak przed jego faktycznym wykonaniem.

Podczas szacowania ostatecznego ustala się:

• gatunek zwierzyny, która wyrządziła szkodę;
• rodzaj uprawy lub płodu rolnego;
• stan i jakość uprawy lub płodu rolnego;
• powierzchnię całej uprawy lub szacunkową masę zgromadzonego płodu rolnego;
• obszar uprawy, która została uszkodzona, lub szacunkową masę uszkodzonego płodu rolnego;
• procent zniszczenia uprawy na uszkodzonym obszarze;
• plon z 1 ha;
• wysokość odszkodowania.

Procedura szacowania ostatecznego przebiega w sposób analogiczny do oględzin. Zarządca lub dzierżawca obwodu łowieckiego powiadamia rolnika z odpowiednim wyprzedzeniem o terminie szacowania, a następnie sporządza protokół z przeprowadzonej czynności. Rolnik ma prawo wnieść do niego zastrzeżenia wraz z uzasadnieniem.

Jeżeli od protokołu szacowania ostatecznego nikt nie wniesie odwołania, koło łowieckie wypłaca odszkodowanie w terminie 30 dni od dnia podpisania protokołu.

Odwołanie do nadleśniczego i droga sądowa

Rolnik może odwołać się zarówno od protokołu oględzin, jak i od protokołu szacowania ostatecznego do nadleśniczego właściwego ze względu na miejsce szkody. Termin na wniesienie odwołania wynosi 7 dni od podpisania danego protokołu protokołu.

Wskutek odwołania czynności oględzin lub szacowania ostatecznego do przeprowadzenia przejmuje nadleśniczy. Dodatkowo na wniosek Rolnika w czynnościach tych może wziąć udział przedstawiciel lokalnej izby rolniczej. Ma on następnie obowiązek przedstawić w toku sprawy swoją opinię, która co prawda nie jest wiążąca dla Nadleśniczego ale na pewno może być cennym wzmocnieniem argumentacji prezentowanej przez Rolnika.

Po przeprowadzeniu szacowania ostatecznego nadleśniczy wydaje decyzję ustalającą wysokość odszkodowania. Jeżeli rolnik nie zgadza się z jej treścią, może w terminie 3 miesięcy od doręczenia decyzji wnieść pozew do sądu powszechnego.

Szkody w obwodach zarządzanych przez Lasy Państwowe

Jeżeli obwód łowiecki nie jest wydzierżawiony, a znajduje się w zarządzie Lasów Państwowych, wniosek o szacowanie szkód składa się do dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych, a nie do koła łowieckiego.

Podsumowanie

Szkody łowieckie to obszar, w którym rolnik jest silnie uzależniony od prawidłowego przebiegu procedury szacowania szkód i który musi dobrze jej przypilnować aby zmaksymalizować szansę na uzyskanie satysfakcjonującego odszkodowania.

Jeżeli potrzebujesz wsparcia przy uzyskaniu odszkodowania za szkodę łowiecką zapraszam do kontaktu.

adw. Karol Chmieliński - Kancelaria Adwokacka w Poznaniu